Remont Ratusza Staromiejskiego: świadectwo różnych etapów historii miasta
Zdjęcia kolejnego etapu remontu Ratusza Staromiejskiego w Malborku wywołały dyskusję wśród mieszkańców. To zrozumiałe, ponieważ mówimy o jednym z najważniejszych zabytków Starego Miasta, miejscu ważnym dla historii Malborka i jego tożsamości. Warto więc wyjaśnić, dlaczego prace prowadzone są właśnie w taki sposób i skąd wynika obecny wygląd odtwarzanych części obiektu.
Zespół Ratusza Staromiejskiego w Malborku, wpisany do rejestru zabytków pod numerem 295 decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 6 sierpnia 1962 roku, składa się w rzeczywistości z dwóch części powstałych w różnych momentach historii. Pierwszą jest średniowieczny, gotycki ratusz staromiejski, datowany na XIV wiek. Drugą część dobudowana od strony wschodniej, lekko cofnięta względem historycznej bryły, o układzie charakterystycznym dla architektury XX wieku. W decyzji wpisowej wskazano, że „w 1729 r. wzniesiono przybudówkę od wschodu, którą zastąpiono w XX w. obecną”. Oznacza to, że zabudowa w tym miejscu istniała historycznie od dawna, choć jej forma zmieniała się wraz z kolejnymi epokami.
Ponieważ cały zespół Ratusza Staromiejskiego znajduje się w rejestrze zabytków, prace projektowe i budowlane od początku prowadzone były pod nadzorem Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku. Dotyczy to zarówno koncepcji, jak i dokumentacji budowlanej pn. „Rozbudowa i przebudowa części nowożytnej oraz remont części historycznej Ratusza Staromiejskiego z przeznaczeniem na funkcje MCKiE”, przygotowanej przez mgr. inż. arch. Michała Jabłońskiego z pracowni YANG Architekci.
Jedną z podstawowych zasad ochrony zabytków jest zasada minimalnej ingerencji oraz czytelności historii obiektu. Oznacza to, że poszczególne warstwy budynku, także te powstałe później, traktowane są jako świadectwo czasu, w którym powstały. Nie zawsze celem konserwacji jest ujednolicenie wyglądu całego obiektu albo nadanie mu jednej, historyzującej formy. Przeciwnie, bardzo często ważne jest pokazanie, że budynek zmieniał się przez lata, a jego obecny kształt opowiada historię różnych okresów.
Z tego powodu część dobudowana nie jest stylizowana na gotycki ratusz i nie została obłożona cegłą ani innym materiałem, który miałby ją upodobnić do części średniowiecznej. Takie rozwiązanie mogłoby stworzyć wrażenie, że całość pochodzi z jednej epoki, choć nie byłoby to zgodne z prawdą historyczną. Zabytek powinien pozostać autentycznym świadectwem przeszłości, także tej bliższej nam, powojennej i modernistycznej.
Dlatego w części dobudowanej zachowano rozwiązania charakterystyczne dla jej architektury: tynkowane ściany w kolorze złamanej bieli oraz przeszklenia nawiązujące do modernistycznego sposobu kształtowania elewacji. Jest to świadome działanie, wynikające z zasad konserwatorskich, a nie przypadkowa decyzja estetyczna.
Warto również pamiętać o szerszym kontekście Starego Miasta w Malborku. Ratusz znajduje się w przestrzeni, w której od lat współistnieją zabytkowe elementy dawnego miasta takie jak Brama Mariacka, mury miejskie, Ratusz, Kościół św. Jana czy sąsiedztwo zamku oraz powojenna zabudowa modernistyczna osiedla XX-lecia PRL, zaprojektowanego przez architekta Szczepana Bauma i wzniesionego w latach 1962–1968 na gruzach zniszczonego Starego Miasta. Ta przestrzeń jest więc zapisem wielu trudnych, ale ważnych etapów historii Malborka.
Remont Ratusza Staromiejskiego ma na celu nie tylko poprawę stanu technicznego obiektu i dostosowanie go do nowych funkcji, ale także zachowanie jego wielowarstwowej historii. Dzięki temu budynek pozostanie czytelnym świadectwem przeszłości, zarówno średniowiecznej, jak i powojennej, a jednocześnie będzie mógł służyć mieszkańcom w nowej, funkcjonalnej odsłonie.
Galeria zdjęć w artykule źródłowym:
