W Malborku rozmawiano o przyszłości metropolii
Jak będzie działał Związek Metropolitalny, czym będzie się zajmował, skąd weźmie pieniądze i co jego utworzenie oznacza dla mieszkańców? O tym rozmawiano 6 października w Starostwie Powiatowym w Malborku podczas spotkania „Porozmawiajmy o metropolii”. Było to kolejne z cyklu spotkań informacyjno-edukacyjnych organizowanych przez Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot dla mieszkańców pomorskich powiatów.
Uczestników spotkania przywitał starosta malborski Piotr Szwedowski. W wydarzeniu uczestniczyli także przedstawiciele samorządów z terenu powiatu, m.in. burmistrz Malborka Marek Charzewski, burmistrz Nowego Stawu Jerzy Szałach oraz wójt gminy Miłoradz Arkadiusz Skorek.
Jednym z najważniejszych tematów był proces tworzenia Związku Metropolitalnego. Jak podkreślano, związek jeszcze formalnie nie istnieje. Ustawa metropolitalna weszła w życie 31 lipca 2026 roku, ale do faktycznego powołania związku potrzebne jest jeszcze rozporządzenie Rady Ministrów. Z przedstawionego podczas spotkania harmonogramu wynika, że planowanym terminem wejścia w życie rozporządzenia jest 1 stycznia 2027 roku. Rozpoczęcie działalności związku od początku roku pozwoliłoby mu od razu funkcjonować w pełnym cyklu budżetowym i podejmować pierwsze decyzje.
Przedstawiciele OMGGS przypomnieli, że prace nad integracją metropolitalną na Pomorzu trwają od kilkunastu lat. Obszar przyszłej metropolii zamieszkuje obecnie około 1,6 mln osób. Ustawa wymaga, aby związek obejmował obszar liczący co najmniej milion mieszkańców.
O mechanizmie funkcjonowania przyszłego związku mówił m.in. wiceprezes OMGGS Maciej Warszakowski. Związek ma posiadać dwa organy – Zgromadzenie oraz Zarząd. W Zgromadzeniu każdy samorząd będzie miał swojego przedstawiciela i jeden głos. Przy podejmowaniu decyzji zastosowana zostanie tzw. zasada dwóch kluczy – uchwała będzie musiała uzyskać poparcie zarówno odpowiedniej liczby delegatów, jak i reprezentantów samorządów skupiających ponad połowę mieszkańców metropolii.
Prof. UG dr hab. Jakub Szlachetko zwracał uwagę, że związek nie będzie kolejnym szczeblem samorządu stojącym ponad gminami i powiatami. Ma działać na ich rzecz i zajmować się przede wszystkim sprawami, które wymagają współpracy ponad granicami pojedynczych samorządów. Jak obrazowo określono podczas spotkania, ma to być swego rodzaju „cicha instytucja” – niewidoczna na co dzień, ale usprawniająca funkcjonowanie całego obszaru.
Do podstawowych zadań związku, wynikających z ustawy, należeć mają rozwój całego obszaru metropolitalnego, transport zbiorowy, koordynacja planowania przestrzennego oraz działania dotyczące klimatu i środowiska. Dodatkowe zadania – np. w zakresie kultury, nauki i szkolnictwa wyższego, odnawialnych źródeł energii, gospodarki odpadami czy tworzenia centrów usług wspólnych – będą mogły być realizowane, jeżeli zdecyduje o tym Zgromadzenie.
Dużo miejsca poświęcono finansom przyszłej metropolii. O tej części funkcjonowania związku mówiły Anna Kozub-Lewna, p.o. zastępcy dyrektora ds. strategii i rozwoju OMGGS, oraz Beata Bona, zastępczyni dyrektora ds. finansów i administracji. Źródłami finansowania mają być m.in. udział w podatku PIT, składki samorządów, środki unijne oraz dotacje celowe państwa. Według przedstawionych założeń budżet związku ma rosnąć stopniowo – od około 150 mln zł w 2027 r., przez 250 mln zł w 2028 r., do 500 mln zł w 2029 r. Od 2030 roku jednym z podstawowych źródeł finansowania związku będzie udział odpowiadający 0,49 proc. dochodów mieszkańców gmin należących do związku.
Podczas prezentacji zwrócono również uwagę na ustawowe zabezpieczenia dotyczące wydawania pieniędzy. Wydatki na działalność administracyjną związku nie będą mogły przekraczać 5 proc. jego budżetu. Jednocześnie co najmniej 5 proc. budżetu ma być przeznaczane na badania naukowe, prace rozwojowe oraz współpracę z publicznymi uczelniami. Ustawa przewiduje także mechanizm wspierający mniejsze samorządy – co najmniej 40 proc. wydatków związku przeznaczonych na jego zadania własne ma służyć finansowaniu zadań realizowanych na obszarze gmin, które nie są miastami na prawach powiatu.
Spotkanie było również okazją do rozmowy o tym, co utworzenie związku może oznaczać dla mieszkańców powiatu malborskiego. Szczególne znaczenie ma tu transport publiczny i jego integracja, ale również możliwość wspólnego planowania inwestycji i pozyskiwania środków na przedsięwzięcia, które wykraczają poza granice jednej gminy czy powiatu.
Organizatorzy podkreślali przy tym, że powstanie związku nie oznacza odebrania kompetencji lokalnym władzom. Metropolia ma działać z samorządami i dla samorządów, a nie zamiast nich – koordynując przede wszystkim te zadania, które już dziś wymagają współpracy między gminami i powiatami.
Na zakończenie spotkania był również czas na pytania i dyskusję z mieszkańcami. Uczestnicy mogli dopytać o praktyczne aspekty funkcjonowania przyszłego Związku Metropolitalnego, m.in. jego kompetencje, sposób podejmowania decyzji, finansowanie, korzyści dla mniejszych samorządów oraz o politykę senioralną. Poruszano także kwestie związane z transportem publicznym i zakresem współpracy gmin i powiatów w ramach metropolii. Przedstawiciele OMGGS odpowiadali na pytania i wyjaśniali wątpliwości dotyczące kolejnych etapów tworzenia Związku.
Malborskie wydarzenie było siódmym z dziewięciu spotkań organizowanych w pomorskich powiatach. Ich celem jest nie tylko przedstawienie zasad funkcjonowania przyszłego związku, lecz także zebranie pytań, opinii i oczekiwań mieszkańców.
